GEVAARLIJKE STOFFEN

Bij het vervoer van gevaarlijke stoffen kan gedacht worden aan vervoer over de weg, per spoor, over binnenwateren, over zee en door de lucht. Verder kan, zeker voor wegvervoer, onderscheiden worden: vervoer op de openbare weg, vervoer op het eigen bedrijfsterrein en vervoer op het terrein van een ander.

Bij gevaarlijke stoffen denken we vooral en in eerste instantie aan chemicaliën. Toch zijn er veel meer stoffen en goederen die eronder vallen, denk aan voorwerpen zoals munitie, of aan halffabrikaten zoals rubbersnippers of sojaschroot. Ook oplossingen van chemische stoffen, in bijvoorbeeld water, vallen eronder.

Wat is een gevaarlijke stof?
Kijken we wat onder gevaarlijke stoffen voor het wegvervoer verstaan wordt dan geeft de volgende omschrijving een goede indruk.

"Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die door hun specifieke eigenschappen, reeds in kleine hoeveelheden, gevaar, schade of ernstige hinder veroorzaken voor mens, dier en milieu."

Bij specifieke gevaren kan gedacht worden aan explosief, brandbaar, giftig, radioactief, besmettelijk en agressief, om de belangrijkste te noemen.

Ook kan de bijna volledige afwezigheid van een gevaarlijke stof toch een gevaarlijke stof in de zin van de wet opleveren. Dat is het geval bij lege, ongereinigde verpakkingen, waarin een gevaarlijke stof heeft gezeten. Bij brandbare vloeistoffen is bijvoorbeeld voorstelbaar dat een lege, ongereinigde drum of tank onder bepaalde omstandigheden zeer gevaarlijk kan zijn

Natuurlijk zijn er normen op basis waarvan men van een stof exact kan vaststellen of het een gevaarlijke stof is en over welk gevaar het gaat. Veel gevaarlijke stoffen hebben overigens meer dan een gevaareigenschap. In de Europese regelgeving heeft men de stoffen die voor het vervoer zijn toegelaten verdeeld in gevarenklassen. Een stof wordt geplaatst in de gevarenklasse die het grootste gevaar aangeeft.

Er zijn nu dertien klassen. In de loop van tientallen jaren is het aantal klassen en stoffen steeds verder uitgebreid. Vandaar ook de onlogische nummering. Van alle klassen kunt u op deze website een korte toelichting en voorbeelden vinden. Indien u echter niet van lezen houdt dan kunt u ook de onderstaande video's bekijken. In de video's wordt per klasse uitgelegd wat het is en wat de gevaren zijn.

Herkenning gevaarlijke stoffen
Gevaarlijke stoffen zijn ook te herkennen aan de gevaarsetiketten, deze etiketten geven de gevaarseigenschap van de stof weer. Onderaan deze pagina kunt u een folder openen met daarin onder andere de belangrijkste etiketten die gebruikt  moeten worden tijdens het vervoer van gevaarlijke stoffen.

UN-nummers
Wanneer gevaarlijke stoffen onder de vervoerswetgeving vallen zijn deze herkenbaar aan het zogenaamde UN-nummer, bijvoorbeeld UN 1263 Verf. Dit nummer met daaraan gekoppeld de stofnaam is wereldwijd hetzelfde. Vervoerseenheden met gevaarlijke stoffen zijn voorzien van oranje borden, met vaak het UN nummer weergeven bijvoorbeeld UN 1203 voor benzine.

Verpakkingen
Indien gevaarlijke stoffen als stukgoed worden vervoerd moeten deze zijn verpakt in verpakkingen die de normale vervoersomstandigheden doorstaan. Dit betekent o.a. temperatuurschommelingen, vochtigheid of drukverschillen. Veelal moeten de verpakkingen, onder bepaalde voorwaarden, getest zijn. Voor het vervoer in tankwagens, tankschepen etcetera zijn er eisen gesteld aan het vervoermiddel.

Segregatie en stuwage
Voor het daadwerkelijk vervoeren van gevaarlijke stoffen geldt dat niet alle stoffen naast elkaar vervoerd mogen worden (segregatie). Een voorbeeld hiervan is giftige stoffen met dieren of radioactieve stoffen met passagiers in een vliegtuig. Hiervoor gelden speciale regels met betrekking tot de afstanden die gehanteerd moeten worden tussen stoffen onderling dan wel bij stoffen en mensen, etenswaren en dieren. Ook moeten de goederen zo beladen zijn (stuwage) dat er geen verschuiving van de goederen in de laadruimten plaatsvindt, dit kan onder andere lekkage veroorzaken.

Vervoersdocumenten
Naast eisen aan verpakkingen, etikettering en vervoermiddelen moet het transport van gevaarlijke stoffen begeleid gaan met een vervoersdocument betreffende gevaarlijke stoffen en mogelijk andere begeleidende documenten. Ook zijn er eisen gesteld aan de opleiding voor chauffeurs en andere betrokken personen.

Beveiliging van gevaarlijke stoffen
Mede in verband met de recente terroristische aanslagen in de wereld zijn er voorschriften voor beveiliging aan het ADR toegevoegd. De bedoeling is om voorzorgsmaatregelen te nemen teneinde diefstal of misbruik van gevaarlijke goederen te voorkomen of te beperken.

Om die reden mogen gevaarlijke stoffen of voorwerpen nog slechts aan vervoerders ter vervoer worden aangeboden, van wie de identiteit is vastgesteld. Terminals voor opslag,  depots voor voertuigen, ligplaatsen en rangeerterreinen, die voor de tijdelijke opslag van gevaarlijke goederen worden gebruikt, moeten worden beveiligd, goed verlicht en voor zover mogelijk, voor publiek ontoegankelijk zijn. Bemanningsleden van voertuigen waarmee gevaarlijke goederen worden vervoerd, moeten tijdens het vervoer een identiteitsbewijs, voorzien van een foto, bij zich hebben. De noodzakelijke opleidingen en bijscholingscursussen moeten nu ook onderdelen bevatten die het bewustzijn met betrekking tot de beveiliging omvatten en moet zich richten op de soort van beveiligingsrisico’s, het herkennen ervan en de methoden ter verkleining van deze risico’s evenals de bij een inbreuk op de beveiliging te nemen maatregelen.

Verder is er een lijst van "gevaarlijke goederen met een hoog gevarenpotentieel" in het ADR opgenomen ten aanzien waarvan bijzondere eisen aan de beveiliging moeten worden gesteld. Het betreft gevaarlijke goederen waarbij de mogelijkheid bestaat van misbruik ten behoeve van terroristische aanslagen. Denk bijvoorbeeld aan zeer gevaarlijke ontplofbare stoffen en voorwerpen, giftige gassen, ammoniumnitraat (klasse 5.1), infectueuze stoffen en radioactieve stoffen.

De bij dit vervoer betrokken vervoerders en afzenders evenals andere betrokkenen moeten een beveiligingsplan vaststellen, invoeren en naleven.